Na co zwrócić uwagę przed zakupem pompy ciepła?
Droga do wyboru odpowiedniej pompy ciepła wiąże się z podjęciem kilku kluczowych decyzji.
Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze punkty w przejrzystym przewodniku i dodaliśmy praktyczne porady.
Twój dom i sposób ogrzewania
Typ budynku: podstawą jest rodzaj izolacji i grzejniki
W większości przypadków pompy ciepła – jako źródło ciepła lub chłodzenia – są najodpowiedniejszym rozwiązaniem w nowych budynkach z izolacją termiczną oraz w remontowanych domach. Stan instalacji grzewczej (grzejników) odgrywa kluczową rolę w starszych budynkach; pompa ciepła jest również opłacalna w dużych, starych budynkach, jeśli posiadają one zmodernizowaną instalację grzewczą (wystarcza temperatura wody grzewczej do 70°C). Zasadniczo im niższą temperaturę wody grzewczej (do grzejników) generuje pompa ciepła, tym tańsza jest jej eksploatacja.
Ważne jest zatem, aby wziąć pod uwagę stan techniczny budynku, pamiętając, że w starszych domach w pierwszej kolejności należy zmodernizować instalację grzewczą lub go ocieplić: inwestycja w mocniejsze pompy ciepła jest bardziej wymagająca finansowo, podobnie jak ich eksploatacja. Pompy ciepła są również odpowiednim rozwiązaniem dla domów pasywnych (tutaj głównie ze względu na funkcję ogrzewania wody użytkowej) oraz obiektów rekreacyjnych (np. domki letniskowe), gdzie konieczna jest regulacja temperatury w budynku podczas nieobecności i jej odpowiednie podniesienie zimą, aby zapobiec zamarzaniu.
Inne parametry budynku, które należy wziąć pod uwagę, to powierzchnia podłogi lub konstrukcja budynku, a także system dystrybucji ciepła. Tutaj obowiązuje podobna logika, jak w przypadku innych metod ogrzewania: większy, bardziej rozbudowany budynek z niewielką liczbą lub nieodpowiednio rozmieszczonymi grzejnikami będzie droższy w ogrzaniu niż odwrotnie.
Obecny sposób ogrzewania: gaz, węgiel, energia elektryczna
Jeśli budynek jest obecnie ogrzewany paliwami stałymi lub energią elektryczną i posiada system grzewczy (kaloryfery) o temperaturze wody grzewczej do 70°C, przejście na ogrzewanie za pomocą pompy ciepła jest jak najbardziej możliwe. Wykonanie prawidłowego doboru uwzględniającego kluczowe aspekty budynku i modernizacji systemu grzewczego wskaże uzasadnienie ekonomiczne.
W przypadku ogrzewania gazowego, decyzja może zależeć bardziej od aktualnej ceny energii, konkretnego rozwiązania, osobistych preferencji dotyczących komfortu, niezależności energetycznej, ekologiczności oraz tolerancji na potencjalnie dłuższy okres zwrotu. Na zwrot z inwestycji w pompę ciepła ma wpływ m.in. domowe zużycie energii elektrycznej; jeśli głównym źródłem ciepła w gospodarstwie domowym jest pompa ciepła, gospodarstwo domowe może korzystać z tańszej taryfy za całe zużycie energii elektrycznej.
Wybór dla konkretnej nieruchomości: pompa powietrzna czy inna?
Wydajność pompy ciepła: należy znać współczynnik efektywności
Zwrot z inwestycji w pompę ciepła w znacznym stopniu zależy od jej sprawności. Jest ona mierzona za pomocą tzw. współczynnika efektywności energetycznej (COP). Wskazuje on, ile razy więcej ciepła dostarczono do domu, niż pompa ciepła zużyła energii do jego wytworzenia. Jest to ważny parametr oceny jakości pompy ciepła. Im wyższy współczynnik COP, tym bardziej wydajna (efektywna) jest dana pompa ciepła. Jest on mierzony zgodnie z normą EN 14511. Producent może go mierzyć samodzielnie w swoim laboratorium, ale renomowani i godni zaufania producenci zlecają weryfikację właściwości swoich pomp ciepła niezależnym laboratoriom badawczym. Wybierając pompę ciepła, warto zapytać o metodę weryfikacji, a także wiedzieć, dla jakich warunków temperaturowych podawany jest współczynnik COP danej pompy. Być może jeszcze ważniejsza jest znajomość tzw. sezonowego współczynnika efektywności energetycznej (SCOP), który wskazuje średni współczynnik efektywności dla całego sezonu grzewczego, a nie dla konkretnych warunków temperaturowych. Dzięki temu można bardzo precyzyjnie określić sprawność pompy ciepła w rzeczywistych warunkach eksploatacji. Współczynnik SCOP pomp ciepła powietrze-woda wynosi zazwyczaj od 4 do 5, a dla pomp ciepła grunt-woda od 4,5 do 5,5. Przykład: współczynnik grzewczy 5 oznacza, że koszty eksploatacji pompy ciepła będą pięciokrotnie niższe (20%) w porównaniu z kosztami ogrzewania kotłem elektrycznym. Ponadto, jeśli energia elektryczna jest średnio 2 razy droższa niż gaz, ogrzewanie pompą ciepła będzie o 60% tańsze niż ogrzewanie kotłem gazowym.
Zastosowanie: wyłącznie ogrzewanie czy także przygotowanie c.w.u., chłodzenie i podgrzewanie wody basenowej?
Oprócz ogrzewania, pompa ciepła może być również używana do przygotowania ciepłej wody użytkowej, podgrzewania wody w basenie, a latem do chłodzenia. Jeśli wymagane jest więcej funkcji niż tylko ogrzewanie, pompa ciepła będzie prawdopodobnie najbardziej ekonomicznym rozwiązaniem. Należy jednak zachować ostrożność, ponieważ wyższe wymagania dotyczące jej użytkowania wpłyną na wymaganą wydajność, która determinuje zarówno cenę zakupu, jak i koszty eksploatacji.
Nie należy lekceważyć przygotowania projektu.
Nowoczesne inwerterowe pompy ciepła osiągają największe oszczędności przy właściwym punkcie pracy, niewłaściwy (za mały/za duży) typ pompy ciepła może prowadzić do niepotrzebnych kosztów i skrócenia żywotności. Sprężarka przewymiarowanej pompy ciepła będzie często cyklicznie włączać i wyłączać się, podczas gdy sprężarka za małej pompy ciepła będzie przeciążona.
Emisja hałasu
Każda pompa ciepła generuje hałas podczas pracy – najczęściej powodowany przez sprężarkę lub wentylator (w przypadku pomp powietrze-woda). STIEBEL ELTRON opracowuje wyjątkowo ciche pompy ciepła i oferuje odpowiednie rozwiązanie dla każdego rodzaju budynku. Dzięki temu Ty i Twoi sąsiedzi możecie spać spokojnie – nawet gdy pompa ciepła pracuje na pełnych obrotach.
Limity hałasu zgodnie z przepisami polskimi
W Polsce dopuszczalne wartości emisji hałasu są określone w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 1 października 2012 roku (Dz. U. z 2012 r. poz. 1109).
Obszar chroniony na terenach zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej:
- w ciągu dnia: 45 dB(A), do maks. 10–22 dB(A) więcej pojedynczych szczytowych poziomów hałasu
- w nocy: 40 dB(A), do maks. 10–17 dB(A) więcej pojedynczych szczytowych poziomów hałasu
Strefa chroniona wewnątrz:
- w ciągu dnia: maks. 40 dB(A)
- w nocy: maks. 30 dB(A)
Co jeszcze warto wziąć pod uwagę przy podejmowaniu decyzji?
Połączenie z innymi systemami grzewczymi: maksymalna wydajność
Pompy ciepła można z łatwością łączyć z innymi źródłami ciepła, np. kotłami gazowymi lub kolektorami słonecznymi. Dzięki odpowiedniemu połączeniu można zoptymalizować wydajność pompy ciepła i w ten sposób zmaksymalizować zwrot z inwestycji w cały system. W przypadku modernizacji, dzięki trybowi bivalentnemu (gdy istnieje drugie, rezerwowe źródło ciepła), można zaoszczędzić na modyfikacjach systemu grzewczego, jeśli jest to system wysokotemperaturowy (wymagający ciepłej wody o temperaturze zazwyczaj 60–85 °C lub wyższej).
Wybór systemu grzewczego: wpływ na wydajność ogrzewania nawet o 30%
Pompy ciepła działają najwydajniej w połączeniu z systemami niskotemperaturowymi. Idealnym rozwiązaniem jest ogrzewanie podłogowe.
Dofinansowanie obniży koszty zakupu
Na zakup pompy ciepła często można uzyskać korzystne dotacje i dofinansowania. W przypadku jej instalacji wraz z dodatkowym źródłem energii, np. z fotowoltaiką, koszty inwestycji i eksploatacji maleją.
Wydajność ma znaczenie: zima nie stanowi problemu, ale należy uważać na niepotrzebne przewymiarowanie
Cena zakupu pompy ciepła jest zazwyczaj wyższa w przypadku pomp o większej mocy. Dlatego należy uważać, aby nie dążyć do pokrycia 100% strat ciepła w każdych warunkach. Lepiej jest osiągnąć wymaganą moc w ciągu kilku mroźnych dni w roku, gdy temperatura spada znacznie poniżej punktu biwalentnego (pompa ciepła nie jest w stanie samodzielnie pokryć strat ciepła budynku), korzystając z rezerwowego (biwalentnego) źródła ciepła, zazwyczaj grzałki. Powinno ono, między innymi, być standardowo częścią każdego systemu z pompą ciepła. Zazwyczaj optymalny jest wybór mocy na poziomie 80-90%, gdy źródło rezerwowe pokrywa średnio 5% całkowitego rocznego zapotrzebowania na ciepło.
Liczba mieszkańców budynku i ich zachowania: rozsądne gospodarowanie energią się opłaca, ale uwaga – odpowiednie ustawienie temperatury różni się w zależności od systemu
Podobnie jak w przypadku innych metod ogrzewania i podgrzewania wody, wymagana temperatura, do której ma być ogrzewany budynek oraz ilość zużywanej wody mają wpływ na koszt zakupu i eksploatacji pompy ciepła. Na tym jednak podobieństwa się kończą. Najniższe całkowite koszty eksploatacyjne pompy ciepła osiąga się wtedy, gdy ogrzewanie jest ustawione na stałą temperaturę wewnętrzną, która nie będzie się znacznie zmieniać w ciągu dnia. Również idealnym rozwiązaniem jest pozostawienie centralnego sterowania temperaturą w nieruchomości przez samą pompę ciepła – ograniczanie temperatury „lokalnie” (poza ustawionymi obiegami) spowoduje, że pompa ciepła będzie ogólnie ogrzewać niepotrzebnie więcej niż to konieczne.
Osobiste preferencje: inwestycja w komfort i niezależność
Inwestycja w pompę ciepła to również kwestia osobistych preferencji, a dokładniej tego, jak bardzo właściciel budynku ceni sobie komfort użytkowania w postaci własnego, łatwego do zmiany zdalnego sterowania, rozwiązania bezobsługowego, możliwości chłodzenia latem, niezależności energetycznej oraz rozwiązania przyjaznego dla środowiska.
Cena energii elektrycznej: wpływ na koszty operacyjne
Aby wytworzyć ciepło dla Twojego domu, pompy ciepła wykorzystują energię z otoczenia. Jednak do własnego działania same potrzebują energii elektrycznej. I chociaż zużywają jej stosunkowo niewiele (pompy ciepła wytwarzają nawet 5 razy więcej energii, niż same zużywają), to właśnie cena energii elektrycznej jest jednym z kluczowych czynników wpływających na ich opłacalność. Ogólnie rzecz biorąc, jeśli cena energii elektrycznej na rynku energetycznym rośnie, wydłuża się również okres zwrotu z inwestycji w pompę ciepła. To samo dotyczy sytuacji odwrotnej – gdy cena energii elektrycznej spada, czas zwrotu inwestycji ulega skróceniu.
Należy również pamiętać o tańszych taryfach energii elektrycznej dla całego gospodarstwa domowego, dzięki którym właściciele pomp ciepła mają prawo do korzystania z tańszej energii elektrycznej również dla pozostałych urządzeń w domu. Jeśli budynek dysponuje własnym, alternatywnym źródłem energii (odpowiednia jest przede wszystkim fotowoltaika), zwrot z inwestycji w pompę ciepła jest jeszcze szybszy.
Zwrot finansowy z pompy ciepła
Zwrot z inwestycji w pompę ciepła zależy zawsze od konkretnego rozwiązania dla danej nieruchomości. Koszt początkowy można znacznie obniżyć, korzystając z programów dotacyjnych. Żywotność wysokiej jakości, prawidłowo skonfigurowanej i serwisowanej pompy ciepła zazwyczaj przekracza 20 lat.
Koszty eksploatacji: aktualne przykładowe koszty eksploatacji pompy ciepła w porównaniu z kotłem elektrycznym, gazowym i na paliwa stałe w nowym budynku oraz w domu wyremontowanym, wybudowanym po i przed 2000 rokiem.
Nowy dom
Całkowite roczne wydatki gospodarstwa domowego na ogrzewanie, podgrzewanie ciepłej wody i inne zużycie energii elektrycznej
| Powierzchnia (m2) | Utrata ciepła (kW) | Zużycie ciepła (kWh/rok) | Pompa ciepła powietrze-woda | Pompa ciepła grunt-woda | Kocioł elektryczny | Kocioł gazowy | Kocioł opalający drewnem |
| 100 | 4 | 9 196 | 2 422 zł | 2 078 zł | 5 995 zł | 3 584 zł | 2 609 zł |
| 150 | 6 | 12 431 | 3 274 zł | 2 808 zł | 8 104 zł | 4 844 zł | 3 527 zł |
| 200 | 8 | 15 667 | 4 126 zł | 3 539 zł | 10 214 zł | 6 105 zł | 4 445 zł |
| 250 | 10 | 18 902 | 4 978 zł | 4 270 zł | 12 323 zł | 7 366 zł | 5 362 zł |
Dom wybudowany po 2000 roku
Całkowite roczne wydatki gospodarstwa domowego na ogrzewanie, podgrzewanie ciepłej wody i inne zużycie energii elektrycznej
| Powierzchnia (m2) | Utrata ciepła (kW) | Zużycie ciepła (kWh/rok) | Pompa ciepła powietrze-woda | Pompa ciepła grunt-woda | Kocioł elektryczny | Kocioł gazowy | Kocioł węglowy | Kocioł opalający drewnem |
| 100 | 5,5 | 12 137 | 3 817 zł | 3 254 zł | 7 913 zł | 4 857 zł | 4 183 zł | 4 493 zł |
| 150 | 8,25 | 16 843 | 5 298 zł | 4 516 zł | 10 981 zł | 6 740 zł | 5 805 zł | 6 235 zł |
| 200 | 11 | 21 549 | 6 778 zł | 5 777 zł | 14 049 zł | 8 623 zł | 7 427 zł | 7 977 zł |
| 250 | 13,75 | 26 255 | 8 258 zł | 7 039 zł | 17 117 zł | 10 506 zł | 9 049 zł | 9 719 zł |
Dom wybudowany przed 2000 rokiem
Całkowite roczne wydatki gospodarstwa domowego na ogrzewanie, podgrzewanie ciepłej wody i inne zużycie energii elektrycznej
| Powierzchnia (m2) | Utrata ciepła (kW) | Zużycie ciepła (kWh/rok) | Pompa ciepła powietrze-woda | Pompa ciepła grunt-woda | Kocioł elektryczny | Kocioł gazowy | Kocioł węglowy | Kocioł opalający drewnem |
| 100 | 8 | 16 843 | 5 298 zł | 4 516 zł | 10 981 zł | 6 740 zł | 5 805 zł | 3 235 zł |
| 150 | 12 | 23 902 | 7 518 zł | 6 408 zł | 15 583 zł | 9 565 zł | 8 238 zł | 8 848 zł |
| 200 | 16 | 30 961 | 9 738 zł | 8 301 zł | 20 185 zł | 12 389 zł | 10 671 zł | 11 462 zł |
| 250 | 20 | 38 019 | 11 958 zł | 10 193 zł | 24 786 zł | 15 214 zł | 13 104 zł | 14 074 zł |
Założenia obliczeniowe:
III strefa klimatyczna, dzienne zużycie ciepłej wody użytkowej 120l o temperaturze 50°C bez cyrkulacji.
Nowy budynek: standard WT 2021, 55kWh/(m2*rok), niskotemperaturowy system ogrzewania, temperatura zasilania systemu grzewczego 35°C.
Dom wybudowany po roku 2000: standard WT 2017, 80kWh/(m2*rok), ogrzewanie grzejnikowe, temperatura zasilania systemu grzewczego 55°C.
Dom wybudowany przed rokiem 2000: standard WT 2008, 120kWh/(m2*rok), ogrzewanie grzejnikowe, temperatura zasilania systemu grzewczego 55°C.
Ceny prądu: średnia G12 w 89gr/kWh
Cena gazu: gaz ziemny wysokometanowy E 35,8gr/kWh
Cena peletu: 182,6gr/kg
Cena drewna opałowego: 93,6gr/kg
Cena ekogroszku: 152,5gr/kg